Τι είναι η ορθοδοντική και τι διορθώνει;

Τι είναι η ορθοδοντική

Ορθοδοντική είναι η ειδικότητα της οδοντιατρικής που ασχολείται με τη διευθέτηση των δοντιών, την αρμονία των γνάθων, την καλή λειτουργία του στόματος και την αισθητική του προσώπου. Η ορθοδοντική πρέπει να ασκείται από ειδικούς ορθοδοντικούς.

Εξετάζει όχι μόνο αν τα δόντια είναι ίσια, αλλά και αν συναντώνται σωστά κατά το κλείσιμο του στόματος.

Όταν τα δόντια είναι συνωστισμένα, έχουν μεγάλα κενά ή δεν συγκλείνουν σωστά, μπορεί να επηρεαστούν η μάσηση, η ομιλία, η στοματική υγιεινή, η υγεία των ούλων και η μακροχρόνια αντοχή των δοντιών. Η θεραπεία επιδιώκει μια λειτουργική και σταθερή σύγκλειση, διατηρώντας παράλληλα την αρμονία του χαμόγελου και του προσώπου.

Σύμφωνα με την American Dental Association, βασικός σκοπός είναι η δημιουργία μιας υγιούς σύγκλεισης που διευκολύνει το δάγκωμα, τη μάσηση και την ομιλία.

Τι εξετάζει ο ορθοδοντικός

• τη θέση των δοντιών μέσα στα οδοντικά τόξα
• τον τρόπο με τον οποίο συναντώνται τα πάνω και τα κάτω δόντια
• την ανάπτυξη και τη μεταξύ τους σχέση των γνάθων
• τον διαθέσιμο χώρο για την ανατολή των μόνιμων δοντιών
• τη λειτουργία της μάσησης και τη συνολική αρμονία του προσώπου

Ποια προβλήματα διορθώνει

Συνωστισμός

Δεν υπάρχει αρκετός χώρος στη γνάθο για όλα τα δόντια. Κάποια μπορεί να περιστραφούν, να επικαλύπτονται ή να ανατείλουν έξω από το φυσιολογικό τόξο.

Αραιά δόντια και διαστήματα

Κενά μπορεί να δημιουργούνται όταν τα δόντια είναι μικρά σε σχέση με τη γνάθο, όταν λείπουν δόντια ή λόγω συγκεκριμένων στοματικών συνηθειών.

Αυξημένη οριζόντια πρόταξη

Τα άνω μπροστινά δόντια προβάλλουν περισσότερο από το φυσιολογικό και μπορεί να είναι περισσότερο εκτεθειμένα σε τραυματισμούς.

Βαθιά δήξη

Τα άνω μπροστινά δόντια καλύπτουν υπερβολικά τα κάτω. Σε σοβαρές περιπτώσεις, τα κάτω δόντια μπορεί να ερεθίζουν τα ούλα ή τον ουρανίσκο.

Χασμοδοντία

Όταν το στόμα κλείνει, ορισμένα πάνω και κάτω δόντια δεν συναντώνται. Αυτό μπορεί να επηρεάζει το δάγκωμα, τη μάσηση ή την άρθρωση ορισμένων ήχων.

Σταυροειδής σύγκλειση

Ένα ή περισσότερα άνω δόντια κλείνουν εσωτερικά σε σχέση με τα κάτω. Στα παιδιά μπορεί να επηρεαστεί και η ανάπτυξη των γνάθων.

Σκελετική δυσαρμονία

Το πρόβλημα σχετίζεται κυρίως με το μέγεθος ή τη θέση των γνάθων και όχι μόνο με τη θέση των δοντιών.

Έγκλειστα ή έκτοπα δόντια

Ένα μόνιμο δόντι δεν ανατέλλει φυσιολογικά ή ακολουθεί λανθασμένη πορεία και μπορεί να χρειάζεται ορθοδοντική καθοδήγηση.

Περισσότερο από αισθητική θεραπεία

Η αισθητική βελτίωση είναι σημαντική, αλλά δεν αποτελεί τον μοναδικό σκοπό της ορθοδοντικής. Η σωστή θέση των δοντιών μπορεί να διευκολύνει τη στοματική υγιεινή, να βελτιώσει τη μάσηση, να κατανείμει πιο ομοιόμορφα τις δυνάμεις και να προστατεύσει προτεταμένα δόντια από τραυματισμούς.

Η ορθοδοντική μπορεί επίσης να προετοιμάσει το στόμα για εμφυτεύματα, στεφάνες ή άλλες αποκαταστάσεις, δημιουργώντας τον κατάλληλο χώρο και βελτιώνοντας τη θέση των γειτονικών δοντιών.

Το NHS αναφέρει ότι η θεραπεία χρησιμοποιείται τόσο για την ευθυγράμμιση συνωστισμένων ή προτεταμένων δοντιών όσο και για τη διόρθωση προβλημάτων σύγκλεισης.

Πώς μετακινούνται τα δόντια

Τα δόντια δεν είναι άκαμπτα ενωμένα με το οστό. Οι ρίζες τους περιβάλλονται από τον περιοδοντικό σύνδεσμο, έναν εξειδικευμένο ιστό που συνδέει κάθε δόντι με το φατνιακό οστό.

Τα σιδεράκια ή οι διαφανείς νάρθηκες ασκούν ήπιες και προσεκτικά σχεδιασμένες δυνάμεις. Οι δυνάμεις προκαλούν ελεγχόμενη βιολογική αντίδραση: στη μία πλευρά της ρίζας απορροφάται μικρή ποσότητα οστού και στην άλλη σχηματίζεται νέο. Μέσα από αυτή την αναδιαμόρφωση το δόντι μετακινείται σταδιακά.

Ο μηχανισμός περιγράφεται αναλυτικά σε επιστημονική ανασκόπηση για τον περιοδοντικό σύνδεσμο και το φατνιακό οστό. Η διαδικασία απαιτεί χρόνο και τακτική παρακολούθηση, ώστε οι δυνάμεις να εφαρμόζονται με ασφάλεια.

Οι βασικές επιλογές θεραπείας

Σταθερά μεταλλικά σιδεράκια

Μικρά άγκιστρα συγκολλούνται στα δόντια και ενώνονται με ορθοδοντικό σύρμα. Το σύρμα και τα επιμέρους εξαρτήματα ασκούν ελεγχόμενες δυνάμεις. Τα μεταλλικά σιδεράκια μπορούν να αντιμετωπίσουν από απλές μέχρι πολύ σύνθετες ανωμαλίες.

Κεραμικά σιδεράκια

Λειτουργούν με παρόμοιο τρόπο, αλλά τα άγκιστρα έχουν χρώμα κοντά στο φυσικό χρώμα των δοντιών. Είναι λιγότερο εμφανή, χωρίς να είναι εντελώς αόρατα, και χρειάζονται προσεκτική φροντίδα. Δείτε περισσότερα για τα διαφανή σιδεράκια.

Διαφανείς ορθοδοντικοί νάρθηκες

Πρόκειται για σειρά εξατομικευμένων αφαιρούμενων ναρθήκων. Κάθε νάρθηκας πραγματοποιεί μικρό μέρος της συνολικής μετακίνησης και αντικαθίσταται από τον επόμενο σύμφωνα με το θεραπευτικό πλάνο.

Αφαιρούνται κατά το φαγητό και το βούρτσισμα, αλλά απαιτούν συνεπή χρήση. Δεν είναι η καλύτερη επιλογή για κάθε περιστατικό· η καταλληλότητά τους εξαρτάται από τις απαιτούμενες κινήσεις και τη συνεργασία του ασθενούς. Μάθετε περισσότερα για το Invisalign και τους clear aligners.

Λειτουργικά και αφαιρούμενα μηχανήματα

Χρησιμοποιούνται κυρίως σε παιδιά και εφήβους που βρίσκονται ακόμη στην ανάπτυξη. Μπορούν να επηρεάσουν τη σχέση των γνάθων ή να προετοιμάσουν το στόμα για το επόμενο στάδιο θεραπείας. Συχνά πρόκειται για μασελάκια.

Διευρυντής υπερώας

Ο διευρυντής εφαρμόζεται στην άνω γνάθο και αυξάνει σταδιακά το πλάτος της. Μπορεί να συστηθεί σε στενή άνω γνάθο, σταυροειδή σύγκλειση ή έντονο συνωστισμό. Χρησιμοποιείται συχνότερα σε παιδιά, αλλά υπάρχουν επιλογές και για μεγαλύτερες ηλικίες ανάλογα με τη διάγνωση.

Η Cleveland Clinic παρουσιάζει τους τύπους διευρυντών, τις ενδείξεις και τις διαφορές της θεραπείας ανά ηλικία.

Ορθογναθική χειρουργική

Σε σοβαρές σκελετικές δυσαρμονίες ενηλίκων, όπου το μέγεθος ή η θέση των γνάθων δεν μπορεί να διορθωθεί μόνο με μετακίνηση των δοντιών, μπορεί να απαιτηθεί συνδυασμός ορθοδοντικής και ορθογναθικής χειρουργικής.

Σιδεράκια και διαφανείς νάρθηκες

Η σωστή ερώτηση δεν είναι ποια μέθοδος είναι καλύτερη γενικά, αλλά ποια ταιριάζει στη συγκεκριμένη διάγνωση. Η εμφάνιση του μηχανισμού είναι ένας μόνο από τους παράγοντες επιλογής.

Ορθοδοντική αξιολόγηση στα παιδιά

Η πρώτη ορθοδοντική αξιολόγηση δεν σημαίνει ότι το παιδί θα ξεκινήσει αμέσως θεραπεία. Επιτρέπει όμως την έγκαιρη αναγνώριση προβλημάτων στην ανατολή των δοντιών ή στην ανάπτυξη των γνάθων.

Η American Association of Orthodontists συστήνει έναν πρώτο έλεγχο μέχρι την ηλικία των 7 ετών. Σε πολλά παιδιά η σωστή απόφαση είναι απλώς η παρακολούθηση μέχρι την κατάλληλη στιγμή.

Ενδείξεις που αξίζει να αξιολογηθούν

• πρόωρη ή καθυστερημένη απώλεια νεογιλών δοντιών
• δυσκολία στο δάγκωμα ή στη μάσηση
• έντονος συνωστισμός ή δόντια που προεξέχουν
• γνάθος που μετατοπίζεται κατά το κλείσιμο
• παρατεταμένο πιπίλισμα δακτύλου
• αναπνοή από το στόμα ή εμφανής ασυμμετρία των γνάθων

Ορθοδοντική στους ενήλικες

Δεν υπάρχει αυστηρό ανώτατο όριο ηλικίας. Οι ενήλικες μπορούν να υποβληθούν σε θεραπεία εφόσον τα δόντια, τα ούλα και οι ιστοί στήριξης βρίσκονται σε κατάλληλη κατάσταση.

Η θεραπεία μπορεί να απαιτεί πιο σύνθετο σχεδιασμό όταν υπάρχουν στεφάνες, γέφυρες, εμφυτεύματα, απώλεια δοντιών, περιοδοντική νόσος ή σημαντική φθορά. Τότε ο ορθοδοντικός συνεργάζεται συχνά με τον γενικό οδοντίατρο, περιοδοντολόγο, προσθετολόγο ή γναθοχειρουργό.

Τι περιλαμβάνει η πρώτη επίσκεψη

Ο ορθοδοντικός ακούει όσα απασχολούν τον ασθενή και εξετάζει τα δόντια, τη σύγκλειση, τις γνάθους και το πρόσωπο. Η διαγνωστική διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει κλινική εξέταση, φωτογραφίες, ακτινογραφίες και ψηφιακή σάρωση ή αποτυπώματα.

Στη συνέχεια παρουσιάζονται η διάγνωση, οι εναλλακτικές λύσεις, η εκτιμώμενη διάρκεια, οι περιορισμοί, οι πιθανοί κίνδυνοι και το οικονομικό πλάνο. Η τοποθέτηση μηχανισμού γίνεται στο επόμενο ραντεβού.

Διάρκεια της θεραπείας

Η διάρκεια εξαρτάται από τη σοβαρότητα του προβλήματος, την ηλικία, τη βιολογική ανταπόκριση, τη μέθοδο, τις απαιτούμενες μετακινήσεις, τη συνέπεια στη χρήση ναρθήκων ή ελαστικών, την τήρηση των ραντεβού και τη στοματική υγεία.

Η εξατομικευμένη εκτίμηση της διάρκειας δίνεται μετά τη διάγνωση.

Ενόχληση και προσαρμογή

Η τοποθέτηση των μηχανισμών συνήθως δεν είναι επώδυνη. Είναι φυσιολογικό να υπάρχει πίεση ή ευαισθησία για λίγες ημέρες μετά την τοποθέτηση, την αλλαγή σύρματος ή τη μετάβαση σε νέο νάρθηκα.

Στην αρχή μπορεί επίσης να παρουσιαστεί μικρός ερεθισμός στα χείλη ή στα μάγουλα. Έντονος ή επίμονος πόνος δεν πρέπει να υπάρχει. Τραυματισμός ή σπασμένος μηχανισμός πρέπει να αναφέρονται στον ορθοδοντικό.

Στοματική υγιεινή κατά τη θεραπεία

Οι σταθεροί μηχανισμοί δημιουργούν περισσότερα σημεία όπου συγκρατούνται τροφές και μικροβιακή πλάκα. Αν η πλάκα δεν απομακρύνεται αποτελεσματικά, αυξάνεται ο κίνδυνος τερηδόνας, φλεγμονής των ούλων και μόνιμων λευκών κηλίδων στην αδαμαντίνη.

Καθημερινές συνήθειες

• σχολαστικό βούρτσισμα με φθοριούχο οδοντόκρεμα
• καθαρισμός γύρω από τα άγκιστρα και κάτω από το σύρμα
• χρήση των μεσοδόντιων βοηθημάτων που προτείνει ο επαγγελματίας υγείας
• περιορισμός της συχνής κατανάλωσης ζάχαρης και όξινων ποτών
• αποφυγή πολύ σκληρών ή κολλωδών τροφών με σταθερά σιδεράκια
• τακτικοί έλεγχοι από τον γενικό οδοντίατρο

Οι οδηγίες του NHS για τη φροντίδα των δοντιών με σιδεράκια τονίζουν ότι η καλή υγιεινή αποτελεί ουσιαστικό μέρος της θεραπείας και όχι προαιρετική λεπτομέρεια.

Η συγκράτηση του αποτελέσματος

Η αφαίρεση των μηχανισμών δεν αποτελεί το οριστικό τέλος της θεραπείας. Το οστό και οι ιστοί γύρω από τα δόντια χρειάζονται χρόνο για να προσαρμοστούν, ενώ τα δόντια μπορούν να αλλάζουν θέση σε όλη τη διάρκεια της ζωής.

Οι συγκρατητικοί μηχανισμοί μπορεί να είναι αφαιρούμενοι νάρθηκες ή λεπτά σταθερά σύρματα στην εσωτερική επιφάνεια των μπροστινών δοντιών.

Η British Orthodontic Society υπογραμμίζει ότι σχεδόν κάθε ασθενής χρειάζεται συγκράτηση για να περιοριστεί η ανεπιθύμητη επαναμετακίνηση των δοντιών.

Εξαγωγές και ορθοδοντική θεραπεία

Οι εξαγωγές δεν είναι απαραίτητες σε κάθε θεραπεία. Μπορεί να εξεταστούν όταν υπάρχει πολύ έντονος συνωστισμός, σημαντική πρόταξη ή ανάγκη δημιουργίας χώρου που δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με ασφαλή τρόπο μέσω άλλων τεχνικών.

Στο παρελθόν, υπήρχαν ορθοδοντικές περιπτώσεις όπου η εξαγωγή δοντιού ήταν μονόδρομος. Σήμερα, με τη χρήση στηριγμάτων, μπορούμε συχνά να την αποφύγουμε.

Η απόφαση βασίζεται σε ολοκληρωμένη διάγνωση και όχι μόνο στην εμφάνιση των μπροστινών δοντιών. Ο ασθενής πρέπει να γνωρίζει γιατί προτείνεται μια εξαγωγή, ποιες εναλλακτικές υπάρχουν και ποια είναι τα πλεονεκτήματα ή οι περιορισμοί κάθε επιλογής.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορούν οι ενήλικες να κάνουν θεραπεία;

Ναι. Η ηλικία από μόνη της δεν αποτελεί αντένδειξη, αρκεί να υπάρχει κατάλληλη υγεία των δοντιών, των ούλων και των υποστηρικτικών ιστών και οστών.

Μετακινούνται δόντια με στεφάνες ή απονευρώσεις;

Σε αρκετές περιπτώσεις ναι, αφού προηγηθεί αξιολόγηση της ρίζας και των γύρω ιστών. Η ύπαρξη στεφάνης ή ενδοδοντικής θεραπείας δεν αποκλείει την ορθοδοντική θεραπεία.

Μπορούν τα δόντια να ξαναστραβώσουν;

Ναι. Υπάρχει φυσική τάση μετακίνησης μετά τη θεραπεία και με την πάροδο του χρόνου. Η συνεπής χρήση του συγκρατητικού μηχανισμού είναι ο βασικός τρόπος διατήρησης του αποτελέσματος.

Πόσο κοστίζει η ορθοδοντική;

Το κόστος εξαρτάται από το μέγεθος του προβλήματος, τη διάρκεια της θεραπείας, το είδος του μηχανισμού και όσα περιλαμβάνει το συνολικό πλάνο. Μια αξιόπιστη προσφορά πρέπει να δίνεται μετά την κλινική και διαγνωστική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Η ορθοδοντική είναι πολύ περισσότερα από μια αισθητική παρέμβαση. Πρόκειται για εξατομικευμένη θεραπεία που επιδιώκει να βελτιώσει τη θέση των δοντιών, τη λειτουργία της σύγκλεισης και την αρμονία του χαμόγελου.

Η κατάλληλη μέθοδος δεν καθορίζεται μόνο από το πόσο διακριτικός είναι ένας μηχανισμός. Καθορίζεται από τη διάγνωση, τις βιολογικές ανάγκες, τη δυνατότητα συνεργασίας και τους μακροχρόνιους στόχους.

Είτε πρόκειται για παιδί που βρίσκεται ακόμη στην ανάπτυξη είτε για ενήλικα που εξετάζει την ορθοδοντική για πρώτη φορά, το σωστό πρώτο βήμα είναι μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση. Μέσα από αυτή αποσαφηνίζονται οι πραγματικές ανάγκες, οι διαθέσιμες επιλογές και το κατάλληλο πλάνο θεραπείας.

Πηγές

Οι παρακάτω οργανισμοί και επιστημονικές δημοσιεύσεις χρησιμοποιήθηκαν για τη διασταύρωση των ιατρικών πληροφοριών του άρθρου:

• American Dental Association — Orthodontics
• American Association of Orthodontists — First orthodontic checkup
• British Orthodontic Society — Orthodontics for adults
• British Orthodontic Society — Retainers
• British Orthodontic Society — Risks of orthodontic treatment
• NHS — Orthodontics
• NHS — Braces
• Cleveland Clinic — Palate expander
• Biological events in orthodontic tooth movement

Ιατρική σημείωση: Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη εξέταση, διάγνωση ή συμβουλή από ορθοδοντικό ή άλλο επαγγελματία υγείας.